Sgurad retrospectiv dalla historia

L’entschatta dil 20avel tschentaner fatschenta il diever dall’aua el territori dalla Greina la vischnaunca da Sumvitg. Suenter ch’ils emprems projects han fatg naufragi e suenter plirs onns cun debattas politicas suonda igl onn 1957 ina nova emprova. La fin 1986 desista il consorzi sin la concessiun per l’Ovra electrica Greina. Cunquei ei la damonda davart in’indemnisaziun commensurada per las vischnauncas Sumvitg e Vrin setschentada.

  • 1912-1914
    Emprems projects per ovras electricas el territori dalla Greina. 1914 concedan las vischnauncas la concessiun. Quella vegn approbada 1916 entras il Cussegl pign.
  • 1924
    Las vischnauncas da Vrin e Sumvitg surdattan la concessiun allas Ovras Reticas per electricitad a Tusaun.
  • 1942/44
    Project per in’ovra Greina-Campra-Blenio cun transiziun d’aua dil cantun Grischun el cantun Tessin.
  • 1946
    Il consorzi Greina desista sin in’ovra per la Greina en favur dil project Greina-Campra-Blenio.
  • 1947
    Project d’engrondaziun Greina-Blenio-Sumvitg cun repartiziun dils 106 milliuns m3 (nord 43 milliuns m3; sid 63 milliuns m3)
  • 1948/49
    Iniziativa da constituziun cantunala pertuccont cessiun dil dretg d’approbaziun per concessiuns cun deflussiun d’aua ordeifer il cantun dil Cussegl pign, Cussegl grond e dil pievel. La campagna dalla votaziun cun la parola "Liaber nüt, als Greina-Süd" procura el cantun per grondas discussiuns. Las votantas ed ils votants dil cantun Grischun approbeschan questa iniziativa ils 23 da schaner 1949.
  • 1957
    Las Ovras Reticas e NOK inoltreschan in niev project da concessiun.
  • 1959
    Concessiun entras la vischnauncas da Sumvitg e Vrin. Las vischnauncas speravan sin ina megliur economica entras il tscheins d’aua e las taglias ella dimensiun dad oz da 2.4 milliuns francs.
  • 1962
    Approbaziun dalla concessiun entras il Cussegl pign dil cantun Grischun.
  • 1966
    Prolungaziun dalla concessiun entochen ils 1 d’october 1981.
  • Fin dils 60 entochen entschatta  dils 70
    Vuschs pretendan da mantener la Greina sco quei ch’ella ei damai ch’ei setracta d’in territori muntagnard cun natira intacta. En quella direcziun va era igl artechel 24 (Protecziun dallas auas sin palancau federal) dalla constituziun federala che vegn approbaus 1975 dil pievel Svizzer.
  • 1979
    Admissiun egl „invetari da cuntradas e monuments dalla natira“ (invetari da KLN).
    Editur: Associaziun Svizra per protecziun dalla natira, protecziun dalla patria e il Club alpin svizzer.
  • 1981
    Prolungaziun dil termin dall’entschatta dallas lavurs da construcziun per ulteriurs 10 onns.
  • 1983
    Postulat Cusseglier naziunal Dr. Erwin Akeret al Cussegl federal: Admissiun dalla cuntrada Greina egl „Inventari federal dallas cuntradas e dils monuments naturals d'impurtanza naziunala“ (Inventari IFC).  
  • 1986
    22-12-1986    Renunzia dil consorzi sin la construcziun dall’Ovra eletrica Greina. Las vischnauncas Sumvitg e Vrin munchentan aschia la pusseivladad d’incassar entradas annualas da 2.4 milliuns francs.